Prof. dr. Henny Lamers, een TOP-docent!

Prof. dr. Henny Lamers

Het specialisme van prof. Lamers is het onderzoek naar de geboorte, de levensloop en de dood van sterren. En dan met name van hele zware sterren die relatief kort leven, slechts een paar miljoen jaar. Dat is veel korter dan de zon, die 9 miljard jaar oud kan worden. De zware sterren blijken gedurende hun gehele leven met enorme snelheden van meer dan 1000 km/seconde(!) hun buitenlagen de ruimte in te blazen. Daarmee verrijken zij de ruimte met gassen zoals koolstof, stikstof, zuurstof, enzovoort. En dat zijn nou net de gassen die nodig zijn voor leven! Als er in het verleden niet zoveel zware sterren waren geweest, en als die niet op zo’n grote schaal de ruimte hadden verrijkt met hun producten, dan was er nu geen leven mogelijk geweest op aarde. Alle zuurstofatomen die we inademen, alle kalkatomen in onze botten en alle ijzeratomen in onze rode bloedlichaampjes: ze zijn allemaal in sterren gemaakt. Het is toch fantastisch om je te realiseren dat wij gemaakt zijn van sterrenstof?

Prof. Lamers was van jongs af al gefascineerd door licht en deed proefjes met lenzen, spiegeltjes en doorzichtige balpennen waarmee je een regenboog zichtbaar kon maken.Na eerst in Nijmegen gestudeerd te hebben, stapte hij in 1965 over naar Utrecht. Daar studeerde hij in 1967 af op een onderzoek naar zware sterren. Vervolgens kreeg hij meteen een baan als onderzoeker aan het nieuw opgerichte Laboratorium voor Ruimteonderzoek, o.l.v. prof. Kees de Jager. Daar werd hij hoofd van de afdeling Ultraviolet Astronomie, destijds een nieuw onderzoeksgebied. In 1974 promoveerde hij met zijn proefschrift Studies on the structure and stability of extended stellar atmospheres. Daarna was hij als postdoc een jaar lang verbonden aan Princeton University.Hoewel hij zijn baan in Utrecht behield, vertrok hij vaak voor langere tijd naar de VS waar hij onderzoek deed en colleges gaf, o.a. in Boulder, Colorado en Madison, Wisconsin. Ook na zijn emeritaat in 2006 geeft prof. Lamers nog steeds colleges over de levensloop van sterren aan de University of Washington in Seattle.

Zo zien exoplaneten bij andere sterren er misschien uit.

Toen het internationaal zeer gerenommeerde Utrechts Sterrenkundig Instituut in 2012 door een, zoals prof. Lamers het noemt, onbegrijpelijk domme actie door het College van Bestuur werd opgeheven (na 370 jaar!) was prof. Lamers zo boos dat hij weigerde om nog iets voor de Universiteit te doen. Hij stapte over naar HOVO aan de VU in Amsterdam. Later, in 2016, is hij toch weer cursussen voor HOVO Utrecht gaan geven omdat hij vond dat HOVO-cursisten daar niet de dupe van moesten worden.  Hij vindt HOVO-cursussen belangrijk en geeft ze graag. Mensen zijn nieuwsgierig en velen krijgen pas na hun pensioen de gelegenheid hun interesse te vergroten en te studeren wat ze willen. Een cursist zei een keer tegen hem: “HOVO-docenten hebben er vaak geen idee van hoeveel plezier het de cursisten doet dat ze op latere leeftijd nog zoveel kunnen leren over hun hobby-onderwerp.” Prof. Lamers volgt nu zelf ook HOVO-colleges, o.a. over de evolutie van het leven op aarde. Op dit moment geeft prof. Lamers de cursus Het mysterieuze heelal, die gaat over al het wonderlijks dat zich in het universum afspeelt en over de recente ontdekkingen daarvan. Het gaat o.a. over het ontstaan van de planeten, leven en dood van sterren, witte dwergen en zwarte gaten, donkere materie en donkere energie, zwaartekrachtsgolven, de oerknal, en de zoektocht naar buitenaards leven. De heer Lamers staat bekend als iemand die een meester is in het eenvoudig uitleggen van moeilijke zaken. We vroegen hem naar het geheim daarvan: “Mijn cursussen zijn gericht op mensen met een alfa- of gamma-achtergrond. Regelmatig horen of lezen ze in de media over sterrenkundige ontdekkingen waarvan het belang voor leken moeilijk te beoordelen is. Toch zijn ze er benieuwd naar. Ik vind het fijn om ze een indruk te geven van al die wonderlijke objecten en verschijnselen in het heelal. Gedurende de cursus kunnen cursisten me elke week tippen over artikelen of onderwerpen in de media waarover ze meer zouden willen weten. Ik besteed dan de eerste 10 minuten van elke les aan een door hen gekozen onderwerp. Ik merk dat dit erg op prijs wordt gesteld.”

Een melkwegstelsel: miljarden sterren in een spiraal vorm.

Het geheim van het uitleggen van moeilijke zaken is: “Verplaats je in de gedachten van mensen die nieuwsgierig zijn, maar geen voorkennis hebben. Leg eerst het principe uit in simpele termen en eenvoudige voorbeelden die aansluiten op wat ze zien en kennen uit het leven. Zwaai met een balletje aan een elastiekje, gooi een sinaasappel de zaal in of strek je arm en houd beurtelings het linker- of het rechteroog bedekt als je naar je duim kijkt. Zo kun je verrassend veel dingen uitleggen en bovendien onthoudt men het.” Nog meer kennis opdoen van het heelal, buiten de cursussen van HOVO om, kan ook nog. Prof. Lamers raadt cursisten aan om eens een bezoek te brengen aan Sterrenwacht Sonnenborgh in Utrecht, of aan Space Expo in Noordwijk. En neem dan vooral uw (klein)kinderen mee, mocht u deze hebben.  Er is bovendien heel veel literatuur over allerhande sterrenkundige onderwerpen in het Nederlands. Bij voorbeeld van Govert Schilling of Vincent Icke, al is die laatste vaak te moeilijk voor leken. Daarnaast heeft prof. Lamers zelf ook vier kleine AstroBoekjes geschreven op het niveau van leken, uitgegeven in eigen beheer. www.hennylamers.nl