Natuur en bewustzijn – pleidooi voor naturalistisch dualisme

Wat zijn wij als mens eigenlijk: enkel natuur, of ook bewustzijn? Zijn we ons lichaam, of is er daarnaast iets wat niet tot het fysieke te herleiden valt? Het denken over deze verhouding vormt sinds het begin van de filosofie een centraal thema en staat de laatste decennia opnieuw in de belangstelling. Deze vragen vormen het vertrekpunt van deze collegereeks.

Sinds David Chalmers met The Conscious Mind (1996) het debat een nieuwe impuls gaf, is de relatie tussen fysische werkelijkheid en bewustzijn ook binnen de natuurwetenschappelijk georiënteerde filosofie aanwezig. We maken kennis met drie posities: fysicalisme, idealisme en dualisme.

Drie posities verkend

Aan de hand van argumenten en tegenargumenten onderzoeken we deze benaderingen. Er is aandacht voor bezwaren tegen fysicalisme als idealisme. Dualisme verschijnt daarbij niet als één theorie, maar als een familie van opvattingen die uitgaan van een fundamenteel onderscheid: bewustzijn en fysisch proces zijn niet tot elkaar te reduceren. Ruimte, tijd en bewustzijn gelden als oorspronkelijke dimensies die in relatie tot elkaar staan. We verdiepen ons in ideeën van denkers uit verleden en heden, zoals Plato, René Descartes, David Chalmers, Quentin Meillassoux en Bernardo Kastrup. Daarnaast verkennen we verbanden met evolutieleer, kunstmatige intelligentie en drie posities. Het tweede deel werkt vooral een hedendaagse vorm van dualisme uit.